Amsterdam
Den Haag
Arnhem
Deventer
Maastricht
Groningen
Middelburg
Nijmegen
Rotterdam
Utrecht

Arrangement Deventer

Uit de collectie van het Historisch Museum Deventer 'De Vier Evangelisten' (1621) geschilderd door Hendrick ter Brugghen (1588-1629)

Tijdens een exclusief arrangement geniet u van de unieke filmvertoning van Rembrandt's J'Accuse, de film waarin een moordcomplot in de Nachtwacht wordt onthuld.

Peter Greenaway laat zien dat achter rijke details van 17de eeuws schilderwerk vaak intrigerende verhalen schuilgaan. Na de filmvertoning in Filmhuis De Keizer, volgt een nagesprek met een kunsthistoricus over deze nieuwe visie op het schilderij, vervolgens bezoekt u Historisch Museum Deventer om deze manier van kijken in praktijk te brengen. Na afloop krijgt u een DVD van Greenaway's speelfilm Nightwatching, het levensverhaal van Rembrandt, die nog niet verkrijgbaar is in de winkel.

Word een expert in het ontcijferen van de vele verhalen die schuilgaan achter de oude meesters!

Arrangement

Historisch Museum Deventer
In het hart van de stad staat de monumentale Waag uit 1528. Hierin is het Historisch Museum Deventer gevestigd. Drie hoogtepunten uit de geschiedenis van de stad worden hier tot leven gebracht. 'De glorie van de Middeleeuwen' toont de bloei van de stad tot in de Hanzeperiode. 'Rijk in de 17e en 18e eeuw' laat de pracht en praal van de rijke bovenlaag zien. Bij 'Wonen en werken in industrieel Deventer' ziet u fietsen van de Eerste Nederlandse Rijwielfabriek en brengen filmbeelden u terug in de sfeer van de industriële periode rond 1930.

Filmhuis De Keizer
Data: vrijdag 19 december en zondag 21 december 2008
Tijd: 12.45 - 17.00 uur
Prijs: € 45,-

Reserveer Arrangement Deventer bij Artifex.nu

Schilderij

'De Vier Evangelisten' (ca. 1658-1660) van Hendrick ter Brugghen

Schilderij De Vier Evangelisten

Hieronder vind u de visies van Jacobine Geel en Petra van Boheemen op het schilderij.

€45,-

Reserveer arrangement
Deventer

Jacobine Geel en Petra van Boheemen geven hun visie op 'De Vier Evangelisten'.

Jacobine Geel

Jacobine Geel theologe en televisieprogrammamaakster

"Ik vind de schilderijen erg mooi. Prachtig door hun licht, kleur en menselijkheid."

De evangelisten zijn traditioneel afgebeeld, elk met hun eigen symbool. Lucas met een rund, omdat hij zijn evangelie laat beginnen met een offer door de priester Zacharias, de vader van Johannes de Doper. Marcus wordt vergezeld door een leeuw, een woestijndier. Omdat hij zijn evangelie laat beginnen met Johannes de Doper in de woestijn. Bij Johannes hoort een arend, want zijn eerste woorden nemen een hoge vlucht. Bij het evangelie van Mattheus is de mens het symbool, omdat hij zijn verhaal begint met de menselijke stamboom van Christus. Opvallend detail is trouwens dat Mattheus hier als linkshandige geschilderd is. Fascinerend. Zou dit misschien een zelfportret van de schilder zijn?

Die symbolen zijn afgeleid van twee bijbelgedeelten. In Ezechiël komt een visioen voor van vier gevleugelde wezens met gezichten naar vier kanten: van een mens, een leeuw, een rund en van een arend. En in Openbaringen staan op zeker moment vier wezens voor de troon van God: de mens, de leeuw, de stier en de arend. Voeg die ingrediënten samen en je hebt de vier evangelisten met hun specifieke kenmerken, die dan ook nog weer verwijzen naar vier aspecten van Christus: zijn menselijke kant, zijn priesterlijke kant, zijn koninklijke kant en de arend staat voor de Geest.

Er zit dus een heel complex van verwijzingen verborgen in deze doeken. Het leuke van daar iets van te weten is dat je anders kijkt, meer ziet. Die leeuwenkop daar: geen trendy attribuut maar een betekenisvolle toevoeging. Wat mij aan deze schilderijen bevalt is dat het geen heiligenplaatjes zijn. Je ziet echte mannen, mensen van vlees en bloed. Ongetwijfeld de portretten van mensen die de schilder gekend heeft en voor hem geposeerd hebben. Goeie koppen, betrouwbare mannen lijken het, die je op hun woord wilt geloven. Er straalt ook een soort noeste arbeid van deze portretten af. Vaak wordt de Bijbel als onaanraakbare heiligheid gelezen. Ik ben er altijd erg voor om te benadrukken dat het mensenwerk is. Dat mensen dit boek bij elkaar hebben geschreven, mensen die met het geloof bezig zijn en proberen hun licht in de duisternis te laten schijnen. Dat op zichzelf is al zo bijzonder.

terug naar boven

Petra van Boheemen

Petra van Boheemen conservator Gemeentemusea Deventer

"Deze vier bij elkaar horende schilderijen uit 1621 zijn al meer dan drie eeuwen eigendom van de Gemeente Deventer. In 1707 werden ze door de zoon van de schilder geschonken aan de stad. Ze hebben een opmerkelijk horizontaal formaat en op de originele lijsten staat een doorlopende tekst in het Latijn."

In vertaling staat er: Hendrick ter Brugghen, geboren in 1588 en gestorven in 1629 schilderde deze werken in 1621. Zijn zoon Richard, advocaat van het stadsbestuur van Utrecht, heeft in 1707 op 89-jarige leeftijd de schilderijen aan de stad Deventer gegeven ter nagedachtenis.

Waarschijnlijk is Hendrick geboren in Utrecht. Hij werd er leerling van Abraham Bloemaert, bekend schilder van vaak mythologische en religieuze onderwerpen. Voor 1621 verbleef Ter Brugghen enkele jaren in Italië, waar hij grote invloed onderging van het werk van Caravaggio, dé schilder van het clair-obscur, het dramatische licht-donker contrast. Ter Brugghen werd een uitgesproken caravaggist. Dat zie je terug bij de Evangelisten-portretten. De figuren zitten in theatraal licht en worden heel realistisch weergegeven. Elke rimpel, huidplooi en ader kun je zien, wat de figuren heel dichtbij brengt. Daardoor maken ze indruk, vind ik.

Twee evangelisten zijn schrijvend en twee lezend afgebeeld. Waarmee de hoofdbetekenis van het begrip evangelist wordt uitgedrukt: door te schrijven zijn ze de verkondiger van de blijde boodschap en door te lezen zijn ze voorganger van de dagelijkse godsdienstoefening.

Opvallend is de manier waarop die twee schrijven: als een ongeletterde zetten ze moeizaam de pen op het papier. Zo worden ze niet als geleerden afgebeeld, maar nadrukkelijk als gewone mensen. Arbeiderstypes eigenlijk, met zongebruinde handen, nek en hoofd, maar voor de rest melkwitte tors.

Ze hebben hun traditionele attribuut bij zich. Mattheus met de engel, Marcus de leeuw, Lucas de os, Johannes met adelaar. Altijd worden de evangelisten in de kunst weergegeven met deze symbolen. Ieder heeft een andere kleur mantel om. Oorspronkelijk was de mantel van Lucas kobaltblauw. Die kleur is in de loop der tijd sterk vergrijsd. Dat komt omdat Ter Brugghen niet het kostbare lapis lazuli gebruikte als grondstof voor zijn verf, maar fijngemalen glas: smalt.

De vier schilderijen zijn recent gerestaureerd en in heel goede staat. Ze hebben altijd in het stadhuis gehangen en zijn pas in 1991 naar het museum verhuisd. Behalve een enkel keertje voor een bruikleen zijn ze nooit buiten Deventer geweest.

terug naar boven