Amsterdam
Den Haag
Arnhem
Deventer
Maastricht
Groningen
Middelburg
Nijmegen
Rotterdam
Utrecht

Arrangement Rotterdam

Uit de collectie van het Museum Boijmans Van Beuningen 'De kwakzalver' (1652) van Gerard Dou (1613-1675)

Tijdens een exclusief arrangement geniet u van de unieke filmvertoning van Rembrandt's J'Accuse, de film waarin een moordcomplot in de Nachtwacht wordt onthuld.

Peter Greenaway laat zien dat achter rijke details van 17de eeuws schilderwerk vaak intrigerende verhalen schuilgaan. Na de filmvertoning in Filmtheater Cinerama, volgt een nagesprek met een kunsthistoricus over deze nieuwe visie op het schilderij, vervolgens bezoekt u Museum Boijmans Van Beuningen om deze manier van kijken in praktijk te brengen. Na afloop krijgt u een DVD van Greenaway's speelfilm Nightwatching, het levensverhaal van Rembrandt, die nog niet verkrijgbaar is in de winkel.

Word een expert in het ontcijferen van de vele verhalen die schuilgaan achter de oude meesters!

Arrangement

Museum Boijmans Van Beuningen
In Museum Boijmans Van Beuningen maakt u een reis door de geschiedenis van de kunst, van de vroege Middeleeuwen tot de 21ste eeuw. Topstukken van meesters als Bruegel, Rembrandt, Van Gogh en Dalí brengen de verschillende kunststromingen in beeld. Hedendaagse kunstenaars onderbreken de opstelling met verrassende interventies. Boijmans Van Beuningen toont oude en moderne kunst, toegepaste kunst en design. Het museum bezit een van 's werelds belangrijkste collecties tekeningen en prenten. Samen met de opzienbarende tijdelijke tentoonstellingen, het restaurant dat uitkijkt op de beeldentuin en de prachtige jaren dertig architectuur staan ze garant voor urenlang kunstgenot.

Filmtheater Cinerama
Data: dinsdag 25 november en dinsdag 16 december 2008
Tijd: 12.45 - 17.00 uur
Prijs: € 45,- De rondleiding in Boijmans Van Beuningen is in handen van Dhr. Lammertse, als conservator Oude Kunst verbonden aan het museum

Reserveer Arrangement Rotterdam bij Artifex.nu

Schilderij

'De kwakzalver' (1652)

Schilderij De kwakzalver

Hieronder vind u de visies van Hans Galjaard en Friso Lammertse op het schilderij.

€45,-

Reserveer arrangement
Rotterdam

Hans Galjaard en Friso Lammertse geven hun visie op 'De kwakzalver' van Gerard Dou.

Hans Galjaard

Hans Galjaard emeritus hoogleraar humane genetica aan de Erasmus universiteit

"Dit schilderij trekt me aan, aan de ene kant omdat ik opgegroeid ben vlakbij de Leidse Blauwpoort die erop te zien is, en tevens vanwege het onderwerp. Het tafereel is 350 jaar oud, maar in essentie is de kwakzalverij niet veranderd."

Mijn hele leven heb ik me beziggehouden met de medische wetenschap. Als hoogleraar kreeg ik te maken met zeer moeilijke problemen waar eigenlijk geen oplossing voor is. Zoeken naar de oorzaak van dementie, dat is bijna niet te doen. Nu ben ik gepensioneerd en ben ik lid van de Raad van Toezicht van het Boijmans. Dat vind ik heerlijk, hier gaat het over schoonheid en kan ik genieten van het werk van anderen. Ik vind het heerlijk om door de zalen te lopen en hou ook erg van dit soort kunst, de 17de-eeuwse Nederlandse en Vlaamse meesters. Op die schilderijen ziet Nederland er heel mooi en romantisch uit. Maar dat was het in het echt natuurlijk niet. Er was armoede, pijn en ellende. Op die stadstaferelen zie je niets van infectieziekten, vuil drinkwater en het ontbreken van sanitair.

Dit schilderij trekt me aan, aan de ene kant omdat ik opgegroeid ben vlakbij de Leidse Blauwpoort die erop te zien is, en tevens vanwege het onderwerp. Het tafereel is 350 jaar oud, maar in essentie is de kwakzalverij niet veranderd. De trek naar alternatieve geneeswijzen is onverminderd groot. In Nederland gaan jaarlijks 2,5 miljoen mensen in totaal 15 miljoen keer naar een alternatieve genezer. Alleen al aan homeopathische middelen wordt jaarlijks 100 miljoen euro uitgeven. Daar komen nog al die zogenaamd gezonde drankjes en voedingsproducten bij. Op dit schilderij zie hoe de kwakzalver destijds indruk maakte: met een groot diploma, mooie kleren, een flesje met urine. Ook toen was er al een gevarieerd publiek: een pannenkoekenbakster, een boer, een chique jager. Er is een vrouw die boodschappen doet en een stout jongetje dat haar portemonnee van haar steelt. We geven nu Marokkaanse jongetjes de schuld, maar toen werden er natuurlijk ook al van dat soort streken uitgehaald.

Honderden jaren na dato zou het er anders uitzien, maar het komt nog op hetzelfde neer. Mensen voelen zich aangetrokken tot mystiek en hoop op wonderbaarlijke genezing. Alleen de vorm is veranderd. Je hebt nu iriscopisten, acupuncturisten, antroposofische genezers. Die variatie in de kwakzalverij vind ik leuk. Het is alleen gevaarlijk als ze mensen hoop geven en die mensen daarom niet naar een echte dokter gaan. Maar ik vind dat iedereen daar ook een eigen verantwoordelijkheid in heeft.

terug naar boven

Friso Lammertse

Friso Lammertse curator Museum Boijmans Van Beuningen Rotterdam

"Gerard Dou was een leerling van Rembrandt, en in zijn tijd minstens zo beroemd. Dit is verreweg zijn grootste schilderij. Meestal waren zijn werken ongeveer zo groot als een hand. Dou was de stamvader van de fijnschilders. Hij werkte ongelooflijk nauwkeurig. Volgens de verhalen deed hij een week over het schilderen van een bezemsteel en wachtte hij tot het stof in zijn atelier was neergedaald tot hij zijn schildersspullen pakte."

Van onze hele collectie is dit het werk waarvan het meest over de betekenis is geschreven. In de jaren zestig kwam er in de kunstgeschiedenis een iconografische stroming op. J.A. Emmens en in zijn navolging Eddy de Jongh zochten onder invloed van de kunstgeschiedenis van de Italiaanse schilderkunst ook in Nederlandse genrestukken een diepere boodschap. Zo dachten ze dat De kwakzalver de zogenaamde vita triplex voorstelde: de drie vormen van leven, gebaseerd op een idee uit de klassieke oudheid. De kwakzalver en zijn omstanders beeldden dan het sensuele leven uit, het boertje met de kruiwagen het actieve leven, en de schilder in het raam het contemplatieve leven. Daarnaast werd elk detail geïnterpreteerd aan de hand van 17de-eeuwse emblemen. De pannenkoekenbakster veegt de billen van het kindje af. Dat zou betekenen dat de mens aan de buitenkant mooi is, maar vanbinnen uit poep en stank bestaat. De dode boom op de voorgrond en de levende boom op de achtergrond zouden betekenen dat je een keuze moet maken, tussen de onzin van de kwakzalver en een rechtschapen leven.

Maar de dode boom staat op veel schilderijen van Dou. Het lijkt erop dat hij die gewoon graag schilderde. In de jaren tachtig kwam er een tegenreactie. Toen zei men dat iedereen zich veel te ver mee had laten voeren. Nu denken we dat in dit soort schilderijen wel een betekenis is te vinden, maar die is makkelijker leesbaar. De kwakzalver belazert de mensen. Ook het jongetje rechts, dat de portemonnee van de vrouw steelt, is een dief. Het jongetje linksonder lokt een vogel, net als de kwakzalver de mensen lokt. De schilder Dou, die je recht aankijkt, schept ook een illusie, maar dan in positieve zin. Het lijkt erop dat Dou gewoon allerlei types op zijn schilderij wil laten zien. Natuurlijk is het leuk om te discussië ren over verschillende interpretaties, dat gebeurt waarschijnlijk al vanaf de tijd dat het schilderij gemaakt is. Het geven van spitsvondigheden kun je zien als een leuk spel.

Interview door Elja Looijestijn

terug naar boven